ing. Jeroen Bunschoten, Arcadis
Onder het Bouwbesluit 2003 geldt dat bij verbouw het nieuwe in principe moet voldoen aan de voorschriften voor nieuwbouw. Daarbij kan het bevoegd gezag ontheffing verlenen tot een lager niveau van eisen. De ondergrens voor dat lagere niveau is bepaald in artikel 1.11 van het Bouwbesluit 2003. Met de invoering van Bouwbesluit 2012 vervalt de bevoegdheid van het bevoegd gezag om bij verbouw ontheffing te verlenen (af te wijken) van de nieuwbouweisen. Daarvoor in de plaats is in het Bouwbesluit 2012 eenduidig aangegeven welke eisen gelden voor verbouw. In het nieuwe artikel 1.12 is aangegeven dat bij verbouw in principe de nieuwbouwvoorschriften gelden tenzij bij de nieuwbouwvoorschriften speciaal eisen zijn gegeven voor verbouw. Met deze verandering is de bouwer niet meer afhankelijk van de toestemming of het beleid van de gemeente en kan hij direct van het ‘verbouwniveau’ uitgaan zoals geformuleerd in het Bouwbesluit 2012.
In veel verbouwvoorschriften van het Bouwbesluit 2012 komt de term ‘rechtens verkregen niveau’ voor. Het nieuwe Bouwbesluit geeft nu (in artikel 1.1) ook een definitie van het begrip rechtens verkregen niveau, namelijk:
“niveau dat het gevolg is van de toepassing op enig moment van de relevante op dat moment van toepassing zijnde technische voorschriften en dat niet lager ligt dan het niveau van de desbetreffende voorschriften voor een bestaand bouwwerk en niet hoger dan het niveau van de desbetreffende voorschriften voor een te bouwen bouwwerk.”
Het rechtens verkregen niveau van eisen kan men in de praktijk op de manier blijven bepalen die wij al eerder in deze rubriek hebben beschreven, en wel als volgt.
Theoretisch wordt het rechtens verkregen niveau van een bestaand bouwwerk gevormd door het actuele kwaliteitsniveau van (het betreffende element van) het bouwwerk voor zover dat niveau rechtmatig is en niet is gelegen onder het voor zo’n bestaand bouwwerk geldend minimumniveau. Een kwaliteitsniveau is rechtmatig voor zover de kwaliteit van (het betreffende element van) het bouwwerk het resultaat is van toepassing van de technische voorschriften of de bouwvergunning die op de oorspronkelijke oprichting van het bouwwerk en op eventuele latere verbouwing(en) daarvan van toepassing waren. Van die rechtmatigheid zal in de regel sprake zijn wanneer geen sprake is van overtreding van (technische) voorschriften bij het (ver)bouwen, dat wil zeggen:
- wanneer het bouwwerk destijds overeenkomstig de daarop ten tijde van de oprichting van toepassing zijnde voorschriften is opgericht;
- nadien uitgevoerde bouwvergunningplichtige ingrepen overeenkomstig de daarop van toepassing zijnde bouwvergunning(en) zijn verricht, en
- nadien uitgevoerde bouwvergunningsvrije ingrepen zijn verricht overeenkomstig de technische bouwvoorschriften die daarop ten tijde van uitvoering van de betreffende ingreep van toepassing waren.
Indien bijvoorbeeld de hoogte van een verblijfsruimte van een bestaande en nog niet verbouwde woning in werkelijkheid en overeenkomstig het vergunde bouwplan 2,60 m bedraagt, dan is het rechtens verkregen niveau van de hoogte van deze verblijfsruimte 2,60 m, ook al was de nieuwbouweis ten tijde van het verlenen van de bouwvergunning niet zwaarder dan 2,40 m.
In dit geval is het rechtens verkregen niveau echter onbelangrijk, omdat het verbouwvoorschrift volgens het nieuwe artikel 4.4 luidt:
“Op het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten van een bouwwerk zijn de artikelen 4.2 en 4.3 van overeenkomstige toepassing, waarbij in plaats van het in die artikelen aangegeven niveau van eisen bij de breedte en de vloeroppervlakte wordt uitgegaan van het rechtens verkregen niveau en bij de hoogte van 2,10 m.”
Merk op: de stelling dat bij verbouw in het algemeen ten minste moet worden voldaan aan het rechtens verkregen niveau is dus niet juist.
Bij een verbouwing van deze woning waarbij de verblijfsruimte wordt vergroot, geldt voor de vergrote verblijfsruimte een hoogte-eis van 2,10 m.
Ook geldt dat bij een verbouwing een grotere hoogte van een ruimte mag worden verlaagd tot het nieuwbouwniveau. Bij een verblijfsruimte mag een hoogte van 2,80 m dus worden verlaagd tot 2,60 m (bijvoorbeeld door het aanbrengen van een verlaagd plafond).
In het algemeen zijn de eisen voor verbouw zijn zodanig gekozen dat bijvoorbeeld ook het verbouwen van kantoren naar woningen niet al te zeer wordt belemmerd door de bouwtechnische eisen.
‘Onder het Bouwbesluit 2003 geldt dat bij verbouw het nieuwe in principe moet voldoen aan de voorschriften voor nieuwbouw’.
De nadruk in deze zin moet liggen op ‘het nieuwe’, oftewel alleen de geheel nieuwe constructie in een verbouwing. Dat wordt door veel mensen, onder wie vergunningverleners, nog wel eens vergeten!
Dit is toch wel opvallend. Bij deurhoogte (4.29) staat rechtens verkregen nivo als verbouwnivo aangegeven, dus geen specifieke hoogte. Gebouwen die dus deuren hebben met hoogtes van 2200 of 2300 mogen dus wel naar plafondhoogte 2,1m maar deurhoogtes moet het rechtens verkregen nivo behouden. Dat worden leuke situaties.
De concepttekst van het Bouwbesluit 2012 bedoelt met “rechtens verkregen niveau” het niveau dat voor de verbouwing feitelijk aanwezig is. Hieraan ligt de gedachte ten grondslag dat verbouwingen in de regel niet mogen leiden tot een lager kwaliteitsniveau dan het feitelijke kwaliteitsniveau dat een bouwwerk heeft.
Het voorschrift beoogt te voorkomen dat een deur van 2200 mm verlaagd wordt naar 2100 mm. Het voorschrift beoogt te bereiken dat een deur van 2200 een deur van 2200 blijft.
Een woningdeur van 2400 mag wel terug naar 2300 omdat het rechtens verkregen niveau de nieuwbouw-eis als bovengrens stelt, en die is voor een woonfunctie, geen woonwagen 2300 mm.
Ton Ton
Geachte heer Bunchoten,
Ik ben altijd blij met verhelderende artikelen, daarvoor mijn waardering.
Wat ik mij afvraag is waarom in artikel 4.4 BB2012 naast “rechtens verkregen niveau” de toevoeging “bij een hoogte van 2.1m” is geplaatst.
M.A. Bruning
Ongeacht het rechtens verkregen niveau mag daarbij worden uitgegaan van een hoogte boven de vloer van ten minste 2,1 m. Met deze relatief beperkte hoogte zijn er bijvoorbeeld geen beperkingen aan het maken van tussenvloeren in hoge ruimten. Met dit hoogtevoorschrift is het eenvoudiger om bestaande gebouwen een nieuwe bestemming te geven of bij een bestaande woning, ondanks een beperkte hoogte van de zolderverdieping, een dakkapel voor een extra slaapkamer te plaatsen.