De integrale tekst van het Bouwbesluit is verschenen.

Ten opzichte van van de vorige versie  van de integrale tekst (gebaseerd op de concepttekst van het Veegbesluit) zijn er een paar veranderingen. De belangrijkste wijzigingen zijn:

• de eis aan de overklauterbaarheid is teruggekomen voor woon- en slaapkamers;
• de eis aan de geluidwering tussen verblijfsruimten in woningen is teruggekomen, maar een open trap is wel toegestaan;
• de minimale belemmerinsghoek alfa is voor nieuwbouw verlaagd naar 20° (dit in verband met wijzigingen in de NEN 2057, berekening equivalente daglichtoppervlakte).

Op de pagina tekst Bouwbesluit2012 is een pdf van de integrale tekst te downloaden.

Minister Donner heeft in de 2e kamer voorgesteld het Bouwbesluit uit te stellen tot 1 april, of mogelijk, indien de bouwpartijen niet te veel bezwaar hebben, tot 1 juli. De minister deed de toezegging onder voorwaarde dat de kamer akkoord gaat met het Veegbesluit en er geen fundamentele wijzigingen in het Bouwbesluit behoeven te worden aangebracht. De complete tekst van het Bouwbesluit wordt voor 31 december 2011 bekend gemaakt in het Staatsblad.

Klik hier om het bestand te downloaden:  BB2012 incl Veegbesluit

In het concept-Bouwbesluit 2012 is het aantal afmetingseisen voor trappen verminderd. De zogenaamde ‘kolom B-trappen’ uit Bouwbesluit 2003 vervallen voor zowel woonfuncties als andere gebruiksfuncties. Wel wordt er nog onderscheid gemaakt tussen reguliere trappen en trappen uitsluitend voor ontvluchten.De belangrijkste wijziging bij reguliere trappen voor woonfuncties (in Bouwbesluit 2003 de ‘kolom A-trap’) is dat de maximum hoogte van een optrede wordt verhoogd van 185 mm naar 188 mm.

Dit betekent dat bij een trap met 16 treden een hoogteverschil van maximaal 3,008 m kan worden overbrugd, terwijl dit bij een trap met optreden van maximaal 185 mm 2,96 m was. Een klein verschil per trede, met praktisch gunstige gevolgen. De verdiepingshoogte kan hierdoor groter worden, zodat er ook meer keuzevrijheid ontstaat in de opbouw van met name woningscheidende vloerconstructies in woongebouwen. Knelpunten als gevolg van de vloerdikte zijn hierdoor minder snel leidend bij de keuze van de vloeropbouw.

Voorbeelden

Om aan de Bouwbesluit-eisen voor contactgeluidisolatie tussen woningen te voldoen (die overigens qua niveau in Bouwbesluit 2012 niet wijzigen, maar wel een andere eenheid krijgen), kan een massieve vloer worden toegepast. De massa hiervan moet dan minimaal 800 kg/m² zijn, hetgeen in de praktijk betekent dat de vloer doorgaans moet zijn opgebouwd uit 300 mm massief beton en een dekvloer van 50 mm.

Vanwege marges in de vloerdiktes, was men uit kostenoogpunt echter snel geneigd om te kiezen voor een vloeropbouw van 290 + 50 mm. Immers: 2,6 m (minimale vrije hoogte verblijfsgebied) + 290 + 50 mm + 20 mm marge = 2,96 m, hetgeen precies voldoende is om een trap te plaatsen met 16 optreden van 185 mm. Met een vloeropbouw van 290 mm + 50 mm kan echter niet in alle gevallen de vereiste contactgeluidisolatie worden gegarandeerd. Maar met een vloeropbouw van 300 mm + 50 mm kan niet in alle gevallen de minimale vrije hoogte van 2,6 m worden gegarandeerd. Dit leidde er bij de toepassing van Bouwbesluit 2003 vaak toe dat een ongewenste extra traptrede moest worden toegepast. Dit knelpunt wordt met de gewijzigde maximale hoogte van de optrede opgelost.

Bij toepassing van alternatieve toeslagmaterialen in de massieve betonvloer, bijvoorbeeld puin- of betongranulaat in plaats van grind, kan soms een dikkere vloer nodig zijn om de vereiste massa te behalen. Ook hierin komen straks meer mogelijkheden.

Wil men uit oogpunt van comfort een verbeterde contactgeluidisolatie realiseren dan het Bouwbesluit voorschrijft, dan is al gauw een zwevende dekvloer nodig. Ook de keuzevrijheid voor verschillende typen zwevende dekvloeren wordt met de grotere verdiepingshoogte groter.

Kortom: bij toepassing van Bouwbesluit 2003 kan de keuze voor het type vloer in een woongebouw ertoe leiden dat een extra traptrede moet worden toegepast. Doordat Bouwbesluit 2012 een iets grotere optrede toestaat, is de keuze van het type vloer niet meer afhankelijk van het aantal treden waaruit de trap moet bestaan.

Er is veel ophef over vermeende gevolgen van de invoering van het nieuwe Bouwbesluit per 1 januari 2012. Invoering zou grote kostenconsequenties hebben voor zowel bestaande als nieuw te bouwen bouwwerken. Zo ook een bericht op de website van NVB Vereniging voor ontwikkelaars & bouwondernemers van 7 juni jl. De vraag is of deze kritiek terecht is. Er is veel twijfel over de kwaliteit en toepasbaarheid van het nieuwe Bouwbesluit. Wie maakt zich druk of heeft zich druk gemaakt over verkeerde of onvolledige toepassing over het huidige Bouwbesluit. Wij merken in onze adviespraktijk bijna dagelijks dat er (na bijna 20 jaar Bouwbesluit) nog steeds onduidelijkheden zijn over en fouten worden gemaakt bij toepassing van essentiële onderdelen van de huidige voorschriften.

Om enkele voorbeelden te noemen.

• In constructieve ontwerpen wordt weinig of geen rekening gehouden met het verschil in hoofddraagconstructie onder brandomstandigheden en hoofddraagconstructie onder andere omstandigheden. Niet uitgesloten is dat meer geld wordt besteed aan het brandwerend maken van bepaalde constructie-onderdelen dan vereist op grond van het Bouwbesluit. Daar wordt het gebouw niet slechter van maar het scheelt wel in de portemonnee. Wie heeft zich daar in de afgelopen jaren druk om gemaakt?
• Het omgaan met bezettingsgraadklasse is bij veel partijen onduidelijk. En ook, bij welke voorschriften je nu uit moet gaan van de bezettingsgraadklasse op gebruiksoppervlakniveau en bij welke voorschriften je uit moet gaan van de bezettinsgraadklasse op verblijfsgebiedniveau. Je kunt dan stellen dat het te complex is (er ligt niet voor niets een voorstel om anders met deze parameters om te gaan). Maar ik durf ook de stelling aan dat er ook onvoldoende geprobeerd is om het te begrijpen.
• Doordat er onvoldoende rekening wordt gehouden met de mogelijkheid toiletruimten in een gebouw met verschillende gebruiksfuncties als gemeenschappelijke toiletruimten aan te merken, worden soms meer toiletruimten gemaakt dan op grond van de regelgeving minimaal vereist is. Meer toiletruimten betekent geen slecht gebouw maar mogelijk wel meer kosten dan strikt noodzakelijk.

Ik zal niet stellen dat een correcte toepassing van het huidige Bouwbesluit eenvoudig is. Wel is het streven van de overheid gericht op het eenvoudiger en beter toepasbaar maken van de bouwtechnische voorschriften. Dat zal echter niet lukken als de markt niet bereid is te investeren in kennisontwikkeling door studie, coaching, advisering etc. Zelfs niet al worden er vooruitlopend op invoering van het voorliggende Bouwbesluit 2012 nog een aantal praktijkproeven gedaan. Er zullen dan ongetwijfeld nog een aantal mogelijke verbeteringen boven tafel komen maar zelfs dan zullen er evenzoveel vragen blijven als er in de markt niet de bereidheid is om te studeren of om specialisten om ondersteuning (advies of coaching) te vragen? Of moeten we misschien tot de conclusie komen dat ontwerpen en uitvoering beter gecontroleerd moeten worden? Ik heb in de afgelopen 17,5 jaar dat ik met het Bouwbesluit bezig ben, er van geleerd als mij kritische vragen werden gesteld of als ik op mijn fouten gewezen ben.

Kortom: markt laten we niet alleen naar anderen kijken maar ook naar wat wij zelf kunnen en moeten doen!

Onlangs heeft het Ministerie van BZK in het blad ‘Bouwregels in de Praktijk’ een artikel geschreven over transformatie van kantoren in bijvoorbeeld woningen. Om praktijkproblemen te voorkomen pleit ik voor een redactionele aanpassing van het ‘verbouwartikel’ 1.12 van het concept-Bouwbesluit. Klip en klaar moet namelijk zijn dat bijvoorbeeld bij transformatie van een kantoor naar woningen het ‘verbouwniveau’ leidend is en niet het nieuwbouwniveau.

Transformatie van kantoren

-Citaat- “Uitgangspunt blijft dat bij een verbouwing in beginsel voldaan moet worden aan de nieuwbouwvoorschriften, tenzij in de desbetreffende afdeling voor een voorschrift anders is aangegeven. In de meeste paragrafen met nieuwbouwvoorschriften zijn artikelen opgenomen waarin het minimaal vereiste verbouwniveau voor het betreffende aspect is aangegeven.” -Einde Citaat-

Deze passage wekt de indruk dat de voorschriften die gelden voor nieuwbouw bij verbouw een belangrijke rol spelen. Dit is niet het geval, maar die indruk kan straks bij de indiening van concrete bouwplannen wel tot discussies leiden met het bevoegd gezag. In slechts zes afdelingen van het Bouwbesluit speelt het nieuwbouwniveau een belangrijke rol en dat geldt dan in de meeste gevallen ook nog eens voor ‘geheel vernieuwen’, zoals bijvoorbeeld afbraak tot op de fundering dat wordt gevolgd door herbouw. Het verdient aanbeveling om de redactie van artikel 1.12 van het concept-Bouwbesluit 2012 zodanig te wijzigen dat daaruit klip en klaar blijkt dat niet de nieuwbouwvoorschriften bij een verbouwing uitgangspunt zijn, maar het zogenaamde ‘verbouwniveau’.

-Citaat- “Als in het verbouwvoorschrift het rechtens verkregen niveau als verbouwniveau is voorgeschreven, maar feitelijk geen rechtens verkregen niveau bestaat, bestaat geen eis waaraan kan worden voldaan. Op grond van de Woningwet geldt als absolute ondergrens de eis voor bestaande bouw.” -Einde citaat-

Dit is bijvoorbeeld het geval van een casco-kantoorruimte waarin nieuwe woningen worden ondergebracht. Tussen deze woningen komen nieuwe woningscheidende wanden. Er is echter geen rechtens verkregen niveau, want de woningscheidende wanden waren er in het bestaande kantoor nog niet. Als gevolg daarvan moet worden teruggevallen op de eisen die gelden voor bestaande bouw. Er zijn echter geen eisen inzake de geluidswering voor bestaande bouw tussen twee woningen. Dit betekent dat de verantwoordelijkheid om nog enige geluidswering tussen de desbetreffende woningen te realiseren bij de markt ligt. Ook hier kan de huidige redactie van artikel 1.12 van het concept-Bouwbesluit 2012 leiden tot praktijkproblemen en discussies met bevoegd gezag. Veronderstelt zou namelijk kunnen worden dat bij het ontbreken van een ‘verbouwniveau’ in de desbetreffende afdeling automatisch moet worden teruggevallen op artikel 1.12 waarin staat dat in beginsel moet worden uitgegaan van de nieuwbouwvoorschriften.

Het is vanuit voornoemde argumenten verstandig dat het Ministerie van BZK de redactie van artikel 1.12 van het concept-Bouwbesluit 2012 zodanig aanpast dat daaruit klip en klaar blijkt dat het verbouwniveau leidend is en slechts in een zeer beperkt aantal gevallen het nieuwbouwniveau relevant is.

Onder het Bouwbesluit 2012 start een vluchtroute niet meer vanaf de toegang van een rookcompartiment of een subbrandcompartiment, maar vanaf een willekeurig punt in een ruimte. De logica om de vluchtroute vanuit een willekeurig punt te starten (en dus niet meer het gevolg is van de compartimentering)  vertaalt zich in minder voorschriften en minder ingewikkelde regelgeving. Terwijl onder het oude Bouwbesluit een vijftal afdelingen moesten worden geraadpleegd, beperkt Bouwbesluit 2012 de voorschriften rond compartimenteren en vluchten tot drie afdelingen (afdeling 2.10, Brandcompartimenten; afdeling  2.11, Subbrandcompartimenten; afdeling  2.12, Vluchtroute). De nieuwe vluchtsystematiek is niet alleen eenvoudiger en eenduidiger, maar geeft het vluchten een centrale positie in de veiligheidsvoorschriften.

Onder  het Bouwbesluit 2003 beginnen twee onafhankelijke vluchtroutes vanaf de toegang van een rookcompartiment. Dat betekent dat je eerst moet compartimenteren alvorens te kunnen vaststellen waar de twee vluchtroutes beginnen. Zeker omdat de rookcompartimentering per gebruiksfunctie verschilt (een gehele bouwlaag van een kantoor kan een rookcompartiment zijn, terwijl elke hotelkamer een rookcompartiment is), leidde dit gemakkelijk tot een onjuiste toepassing van het Bouwbesluit.  Onder Bouwbesluit 2012 kunnen dergelijke fouten niet meer worden gemaakt, omdat het vluchten wel gerelateerd is aan de compartimentering, maar niet meer het gevolg ervan is.

Nieuwe systematiek

Het vervallen van de rookcompartimenten en het vluchten met één vluchtroute, zijn daarin opvallende wijzigingen. De systematiek van vluchten bij brand is geheel gewijzigd, compleet met een nieuw en gewijzigd begrippenkader. Dit artikel is bedoeld om de systematiek in het kort uiteen te zetten.

Compartimentering

• Het indelen in brandcompartimenten is niet gewijzigd. Ter beperking van uitbreiding van brand wordt een gebouw ingedeeld in brandcompartimenten.
• Om te voorkomen dat personen te lang in een brandruimte zijn en last krijgen van rook, wordt een brandcompartiment ingedeeld in subbrandcompartimenten en  verkeersruimten die beschermd zijn tegen brand en rook. De wijziging is voor al te vinden in het subbrandcompartiment. Naast bescherming tegen brand om redding te kunnen afwachten, neemt dit compartiment de functie van het rookcompartiment over. Ten gevolge van deze functiewijziging is het subbrandcompartiment niet meer beperkt tot slaapfuncties. Onder Bouwbesluit 2012 hebben alle gebouwen een subbrandcompartiment. Door aan het subcompartiment de functie van het vluchten toe te voegen, wordt de brandvoorschriften compacter, eenduidiger en transparanter.
• Evenals voorheen worden er eisen gesteld aan de omvang, de ligging en de brandwerendheid van de compartimenten

Vluchten

• Het vluchten begint op een willekeurig punt in een subbrandcompartiment.
• Men kan gedurende 30 seconden door de rook vluchten (in de regel 30 meter), dan moet er rookscheiding komen of buitenlucht.
• Er moet ten minste één vluchtroute zijn waarlangs men kan vluchten.
• Als het gaat om één vluchtroute, is de vluchtroute vanaf de uitgang van het subbrandcompartiment altijd een “beschermde vluchtroute”. De beschermde vluchtroute kan min of meer worden vergeleken met de rookvrije vluchtroute onder het Bouwbesluit 2003.
• Een vluchtroute moet ten minste 20 of 30 minuten door vluchtende personen kunnen worden gebruikt. Wanneer dit niet geval is, moet er een alternatieve route zijn.
• De vluchtroute heeft een basis beschermingsniveau (o.a. loopafstand, WBDBO,WRD, permanente vuurlast, vrije doorgang, doorstroomcapaciteit, etc.,).
• Naar mate er meer personen gebruik van de vluchtroute en naarmate het hoogteverschil dat een trappenhuis overbrugt, is meer bescherming nodig, een hoger veiligheidsniveau. De vluchtroute wordt dan een “extra beschermde vluchtroute”of een “veiligheidsvluchtroute”.De extra beschermde vluchtroute is vergelijkbaar met de brand- en rookvrije vluchtroute van Bouwbesluit 2003. De veiligheidsvluchtroute die door een niet-besloten ruimte voert, doet denken aan het huidige veiligheidstrappenhuis.
• Het hogere veiligheidsniveau van “beschermd”, “extra beschermd” en “veiligheidsvluchtroute” is niet nodig als er een 2^e vluchtroute is.

Het vluchten met één vluchtroute en het vluchten met twee routes  is weergegeven in bijgevoegde figuren.  Voor het vluchten met twee routes is wel van belang dat de twee routes buiten het brandcompartiment niet mogen samenvallen. Het laten vallen van het hogere beschermingsniveau geldt pas vanaf het punt dat de twee vluchtroutes door verschillende ruimten voeren. Onder specifieke voorwaarden mogen de twee vluchtroutes door dezelfde ruimte voeren.

De vluchtroute krijgt een beschermingsniveau dat gerelateerd is aan de risico’s. Wanneer de risico’s te groot zijn en  te snel leiden tot het onbruikbaar geraken  van de vluchtroute, is er een tweede route nodig.

De vluchtsystematiek wordt gekenmerkt door een geheel andere aanpak en wordt niet altijd goed begrepen. Vaak wordt dit veroorzaakt doordat oude principes toch worden losgelaten op de nieuwe systematiek. Naar verwachting zal dit probleem zich oplossen na een gewenningsperiode met de nodige voorlichting.

Het is aardig om te merken dat Bouwbesluit.net in brede kringen wordt gelezen en gevolgd. Dat is te merken nu in de afgelopen dagen de discussie rond het Bouwbesluit 2012 flink is opgewaaid. Zeg maar, er is een storm opgestoken.  Is het nieuwe Bouwbesluit wel kostenneutraal ? Het Expertisecentrum Regelgeving Bouw meent dat door toedoen van de nieuwe voorschriften meer dan 4 miljard extra investeringen nodig zijn zonder dat de feitelijke kwaliteit van bouwwerken verbeterd.  Het ERB beheerst de lobby-technieken en veroorzaakt veel wind door een aantal zaken uit het geheel te lichten en partijen erbij te betrekken die voordeel hebben bij de storm. Het ERB heeft een uitvoerig memorandum  opgesteld en een persconferentie gegeven over zaken die volgens het ERB niet juist zijn of die ontbreken. Het ERB wil dat het Bouwbesluit 2012 weer terug naar de tekenkamer gaat om samen met andere partijen een nieuw Bouwbesluit te schrijven. Dat is het belang van het ERB. En dat is op zich hun goedrecht.

Zoals gezegd is het aardig om te merken dat Bouwbesluit.net in brede kringen wordt gelezen. Maar minder aardig is dat het ERB ter onderbouwing van de kritiek stelt dat zelfs Bouwbesluit.net geen weerwoord op de kritiek van het ERB heeft. Zelfs Bouwbesluit.net is stil, stelt het ERB. Het ERB suggereert daarmee dat Bouwbesluit.net een verlengstuk van het ministerie is. Dat is niet aardig en ook niet juist. Die opmerking en die suggestie is de reden van dit artikel.

Bouwbesluit.net is opgezet door Bouwforum in samenwerking met Adviesburo Nieman, Sdu-uitgevers, en Arcadis. Bouwforum maakt deel uit van de Nieman-groep en is sinds 1992 bezig met het organiseren van cursussen en maken van publicaties (het belang ) om kennis over te dragen over het Bouwbesluit en de toepassing ervan (de missie). Dat belang en die missie gold voor het Bouwbesluit 1992 en Bouwbesluit 2003. En het geldt ook voor Bouwbesluit 2012 of voor een Bouwbesluit 2013 …..

Gebleken is dat de markt grote behoefte heeft aan kennis van het Bouwbesluit. Het ontwerpproces verloopt aanzienlijk beter als er meer kennis over het Bouwbesluit in huis is. Die kennis mag niet alleen bij adviseurs zitten. Ook adviseurs zijn erbij gediend als hun klanten betere vragen kunnen stellen en de adviezen begrijpen.

De doelstelling van Bouwbesluit.net is dan ook om kennis uit te wisselen, kennis te delen, elkaar vragen te stellen, op een goede manier met elkaar te discussiëren.  Al jarenlang zijn er discussies geweest over het nieuwe Bouwbesluit. Vele partijen hebben hun zegje gedaan en diverse branchepartijen scharen zich achter het concept en hebben geen behoefte aan hernieuwd onderzoek. Ongetwijfeld zal het Overleg Platform Bouw  na 1 januari 2012 blijven praten over het Bouwbesluit en op basis van die onvolkomenheden de messen slijpen over een Bouwbesluit 2021 of een geheel andere bouwwet. Bouwbesluit.net is dan ook niet bedoeld voor dit soort discussies. De eerste keer zal gelijk de laatste zijn.

Vanuit het gegeven dat het nieuwe Bouwbesluit per 1 januari wordt ingevoerd, organiseert Bouwforum samen met Sdu-uitgevers cursussen en infosessies over het Bouwbesluit 2012. Deskundige adviseurs van Adviesburo Nieman en Arcadis zullen aan de deelnemers uitleggen wat er in de concepttekst staat en hoe de voorschriften moeten worden toegepast. Zijn de voorschriften onduidelijk of onjuist? Wij gaan het niet uit de weg, maar don’t shoot the pianoplayer. En dan nog, de componist heeft een stuk gemaakt dat voortkomt uit het Hollands poldermodel; een compositie op basis van stapels rapporten, ontelbare uren van discussie en overleg, en dikke meters concepten die bij het oud-papier zijn beland. Sdu-uitgevers en Bouwforum organiseren ook een groot landelijk congres over Bouwbesluit 2012. Het ministerie, die ook Bouwforum de opdracht heeft verstrekt om 1200 ambtenaren van het bouwtoezicht in te trainen over het Bouwbesluit 2012, is blij met het initiatief en heeft zich achteraf (toen het programma al was vastgelegd) aangesloten bij de organisatie. U leest meer hierover op www.congres-bouwbesluit.nl.  Evenals de cursussen en het congres, hebben de trainingen voor het bouwtoezicht het uitgangspunt: hoe kunnen we het beste uitleggen wat er in de tekst staat? Daardoor ziet het programma van de trainingen er nu duidelijk anders uit dan in eerste aanleg door het ministerie was gevraagd.

Dat kennisoverdracht van het nieuwe Bouwbesluit noodzakelijk is, wordt aangetoond door de kritiek van het ERB. Ter onderbouwing van de 4-5 miljard extra geeft het ERB een voorbeeld: “alle deuren in woningen die met een sleutel kunnen worden bediend, moeten worden verwijderd (artikel 7.10, eerst lid).“ Dat is juist, dat komt voort uit lid 1 die voor alle woonfuncties is aangestuurd. Als er op zolder brand uitbreekt en je rent in blinde paniek de trap (vluchtroute) af, dan is het bijzonder vervelend wanneer je vrouw ten gevolge van een inbraak bij de buren de buitendeur heeft afgesloten toen ze boodschappen ging doen. Toepassing van lid 1 betekent dat elke nieuwe en ook elke bestaande voordeur geen slot-met-een-sleutel meer mag hebben, althans aan de binnenzijde. En dat geeft een invulling aan de 4-5 miljard ……  Ware het niet dat lid 3 ook van toepassing is. Lid 3 stelt dat lid 1 niet van toepassing is op niet-gemeenschappelijke vluchtroutes. Ik vind het vreemd dat het ERB, waar de expertise zonder meer groot is, één lid eruit haalt en niet het geheel presenteert. Is ook niet aardig.

Ten slotte, de ware reden waarom Bouwbesluit.net even stil was, was dat Bouwbesluit.net zich niet alleen met het nieuwe Bouwbesluit bezighoudt. De komende week is Bouwbesluit.net met vakantie. Ook van het Bouwbesluit 2012 mag de buitendeur even op slot, om daarna met frisse zin cursussen, seminars en congressen te organiseren over welk Bouwbesluit dan ook.

Ik hoop u te zien op het congres van 7 december waar een groot aantal Bouwbesluit-deskundigen nog veel meer zullen vertellen over de toepassing  van het Bouwbesluit 2012.

Onder het Bouwbesluit 2003 geldt dat bij verbouw het nieuwe in principe moet voldoen aan de voorschriften voor nieuwbouw. Daarbij kan het bevoegd gezag ontheffing verlenen tot een lager niveau van eisen. De ondergrens voor dat lagere niveau is bepaald in artikel 1.11 van het Bouwbesluit 2003. Met de invoering van Bouwbesluit 2012 vervalt de bevoegdheid van het bevoegd gezag om bij verbouw ontheffing te verlenen (af te wijken) van de nieuwbouweisen. Daarvoor in de plaats is in het Bouwbesluit 2012 eenduidig aangegeven welke eisen gelden voor verbouw. In het nieuwe artikel 1.12 is aangegeven dat bij verbouw in principe de nieuwbouwvoorschriften gelden tenzij bij de nieuwbouwvoorschriften speciaal eisen zijn gegeven voor verbouw. Met deze verandering is de bouwer niet meer afhankelijk van de toestemming of het beleid van de gemeente en kan hij direct van het ‘verbouwniveau’ uitgaan zoals geformuleerd in het Bouwbesluit 2012.

In veel verbouwvoorschriften van het Bouwbesluit 2012 komt de term ‘rechtens verkregen niveau’ voor. Het nieuwe Bouwbesluit geeft nu (in artikel 1.1) ook een definitie van het begrip rechtens verkregen niveau, namelijk:
“niveau dat het gevolg is van de toepassing op enig moment van de relevante op dat moment van toepassing zijnde technische voorschriften en dat niet lager ligt dan het niveau van de desbetreffende voorschriften voor een bestaand bouwwerk en niet hoger dan het niveau van de desbetreffende voorschriften voor een te bouwen bouwwerk.”

Het rechtens verkregen niveau van eisen kan men in de praktijk op de manier blijven bepalen die wij al eerder in deze rubriek hebben beschreven, en wel als volgt.

Theoretisch wordt het rechtens verkregen niveau van een bestaand bouwwerk gevormd door het actuele kwaliteitsniveau van (het betreffende element van) het bouwwerk voor zover dat niveau rechtmatig is en niet is gelegen onder het voor zo’n bestaand bouwwerk geldend minimumniveau. Een kwaliteitsniveau is rechtmatig voor zover de kwaliteit van (het betreffende element van) het bouwwerk het resultaat is van toepassing van de technische voorschriften of de bouwvergunning die op de oorspronkelijke oprichting van het bouwwerk en op eventuele latere verbouwing(en) daarvan van toepassing waren. Van die rechtmatigheid zal in de regel sprake zijn wanneer geen sprake is van overtreding van (technische) voorschriften bij het (ver)bouwen, dat wil zeggen:
-     wanneer het bouwwerk destijds overeenkomstig de daarop ten tijde van de oprichting van toepassing zijnde voorschriften is opgericht;
-     nadien uitgevoerde bouwvergunningplichtige ingrepen overeenkomstig de daarop van toepassing zijnde bouwvergunning(en) zijn verricht, en
-     nadien uitgevoerde bouwvergunningsvrije ingrepen zijn verricht overeenkomstig de technische bouwvoorschriften die daarop ten tijde van uitvoering van de betreffende ingreep van toepassing waren.

Indien bijvoorbeeld de hoogte van een verblijfsruimte van een bestaande en nog niet verbouwde woning in werkelijkheid en overeenkomstig het vergunde bouwplan 2,60 m bedraagt, dan is het rechtens verkregen niveau van de hoogte van deze verblijfsruimte 2,60 m, ook al was de nieuwbouweis ten tijde van het verlenen van de bouwvergunning niet zwaarder dan 2,40 m.

In dit geval is het rechtens verkregen niveau echter onbelangrijk, omdat het verbouwvoorschrift volgens het nieuwe artikel 4.4 luidt:
“Op het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten van een bouwwerk zijn de artikelen 4.2 en 4.3 van overeenkomstige toepassing, waarbij in plaats van het in die artikelen aangegeven niveau van eisen bij de breedte en de vloeroppervlakte wordt uitgegaan van het rechtens verkregen niveau en bij de hoogte van 2,10 m.”

Merk op: de stelling dat bij verbouw in het algemeen ten minste moet worden voldaan aan het rechtens verkregen niveau is dus niet juist.

Bij een verbouwing van deze woning waarbij de verblijfsruimte wordt vergroot, geldt voor de vergrote verblijfsruimte een hoogte-eis van 2,10 m.

Ook geldt dat bij een verbouwing een grotere hoogte van een ruimte mag worden verlaagd tot het nieuwbouwniveau. Bij een verblijfsruimte mag een hoogte van 2,80 m dus worden verlaagd tot 2,60 m (bijvoorbeeld door het aanbrengen van een verlaagd plafond).

In het algemeen zijn de eisen voor verbouw zijn zodanig gekozen dat bijvoorbeeld ook het verbouwen van kantoren naar woningen niet al te zeer wordt belemmerd door de bouwtechnische eisen.

In het Bouwbesluit 2003 zijn de eisen voor nieuwbouw die afhankelijk zijn van de bezetting van de ruimten van het gebouw, geformuleerd met gebruikmaking van het begrip ‘bezettingsgraadklasse van de gebruiksoppervlakte of het verblijfsgebied’. Een bezettingsgraadklasse wordt gekenmerkt door een onderwaarde en een bovenwaarde van de bezettingsgraad, waarbij de bezettingsgraad is gedefinieerd als het aantal aanwezige personen per vierkante meter 1). Zo heeft bezettingsgraadklasse B3 een bovenwaarde van 0,3 personen per m2 verblijfsgebied en een onderwaarde van 0,125 personen per m2 verblijfsgebied. In het Gebruiksbesluit daarentegen zijn de eisen die afhankelijk zijn van de bezetting, altijd geformuleerd met gebruikmaking van het begrip ‘aantal personen’.
Nu het Bouwbesluit 2003 en het Gebruiksbesluit samenkomen in het Bouwbesluit 2012, is voor alle voorschriften gekozen voor de personenbenadering van het Gebruiksbesluit. Dit betekent dat de bezettingsgraadklasse alleen nog maar van belang bij toepassing van de overgangsbepalingen van het nieuwe Bouwbesluit 2012.

In verband met de vervanging van de bezettingsgraadklassen door een personenbenadering bevat het Bouwbesluit 2012 enkele nieuwe voorschriften.

Nieuw in het Bouwbesluit 2012 is de gebruikseis van artikel 1.2, lid 1, dat in een gedeelte van een bouwwerk niet meer personen aanwezig mogen zijn dan het aantal personen waarvoor dat gedeelte is bestemd. Ook nieuw in het Bouwbesluit 2012 is de bouweis van artikel 1.2, lid 2, dat bij het bouwen moet worden uitgegaan van een minimumbezetting, die overigens afhankelijk is van de gebruiksfunctie.
N.B. Artikel 1.2 is niet van toepassing op ‘woonfuncties’, ‘overige gebruiksfuncties’ en ‘bouwwerken geen gebouw zijnde’.
In de praktijk betekent dit nieuwe principe dat waar op dit moment bij de aanvraag van een omgevingsvergunning nog de bezettingsgraadklasse moet worden aangegeven, voortaan de hoeveelheid personen moet worden aangegeven die maximaal gelijktijdig in de verblijfsgebieden en verblijfsruimten aanwezig zullen zijn. De tussenstap van het bepalen van de bezettingsgraadklasse kan achterwege blijven. Bovendien is nu de beperking van de bezetting tot maximaal 2 personen per m2 verblijfsgebied opgeheven. Dat is namelijk de bovengrens van de hoogste bezettingsgraadklasse, B1, volgens Bouwbesluit 2003.

De nieuwe bovengrens wordt, geheel in lijn met het huidige Gebruiksbesluit, 4 personen per m2 vloeroppervlakte aan verblijfsruimte. Dit staat in artikel 7.11, lid 1, van het Bouwbesluit 2012. De bezetting van 4 personen per m2 vloeroppervlakte aan verblijfsruimte geldt voor de vloeroppervlakte waarop geen inventaris aanwezig is. In een gedeelte met losse stoelen bijvoorbeeld blijft de maximaal toegestane bezetting 2 personen per m2.

1) ‘Een bezettingsgraadklasse wordt gekenmerkt door een onderwaarde en een bovenwaarde van de bezettingsgraad, waarbij de bezettingsgraad is gedefinieerd als het aantal aanwezige personen per vierkante meter.’

Bron: Helpdeskvraag van de maand, Bouwregels in de Praktijk, juni 2011